Midden in ons gebied staat de Oosterkerk. Hoe kwam die daar en wat is zijn geschiedenis?

In 1659 besloot de vroedschap tot het bouwen van 2 houten noodkerken op de nieuwe uitbreidingen van Amsterdam (De eilanden in het IJ), en die later te vervangen door stenen kerken. Het betrof de Eilandkerk op het Bickerseiland en de Oosterkerk op Rapenburg. De Eilandkerk is uiteindelijk in 1960 afgebroken en de Oosterkerk kwam terecht op Wittenburg.

Daniël Stalpaert werd de bouwheer en ontwierp de kerk in de vorm van een Grieks kruis. Protestante erediensten zijn gericht op het woord, en door deze bouwvorm kunnen de gelovigen zich verzamelen rond de preekstoel.

De eilanden lagen buiten de (ka)dijken in het open IJ, dus was er nog eb en vloed. Om de 2192 palen tegen paalrot te beschermen zijn de muren doorgetrokken tot 4 meter onder de grond. Het gewicht van de gewelven bleek later relatief te hoog, zodat regelmatig herstelwerkzaamheden nodig werden.

De bouw begon in 1669. Al op 4 oktober 1671 preekte de beroemde dominee en geograaf Petrus Plancius er bij de feestelijke opening ,waarna er voor honderden guldens bier werd geschonken door brouwerij de Parel.

In de houten toren werd een echte Hemony klok gehangen. Met als opschrift in het latijn, te vertalen als: “Met mijn slagen verdeel ik, de klok, de tijd in gelijke stukken en Pieter Hemony heeft mij gemaakt in Amsterdam in het jaar des Heeren 1671”.

Het beroemde van Oeckelen orgel uit 1871 kwam pas veel later. Het stond oorspronkelijk in de Nieuwezijds kapel. Het oude orgel werd weer in een andere kerk geplaatst.

Er kwamen ook 360 graven voor koop en verhuur. Zo vond de beroemde admiraal van Speyck (dan liever de lucht in!) hier in 1831 zijn laatste rustplaats.

Aan de voorzijde is een door Hildo Krop gemaakte plaquette aangebracht als dankbetuiging van de bevolking voor de voedselhulp tijdens de 2de wereldoorlog.

De kerk is in 1963 gesloten, vanwege bouwvalligheid, in 1965 heeft de gemeente zelfs overwogen de kerk te slopen!!! Protesten uit de buurt hebben dit voorkomen. De gemeente nam de kerk over en bracht hem in de historische staat terug. Van 1985 tot 2012 werd de kerk gebruikt door instellingen op sociaal en maatschappelijk gebied.

Tegenwoordig is de kerk van Stadsherstel, dat hem regelmatig verhuurt.

F.H.